Śledź nas:

Dołącz do użytkowników iSanok.pl - Załóż konto   |   Zaloguj się
09.06.2013

Bieszczadzkie wycieczki

Szlakiem zabytków architektury po pogórzu Bieszczadów

Proponowana trasa krajoznawcza prowadzi przez Wschodniobeskidzki Obszar Chronionego Krajobrazu malowniczymi dolinami rzek i potoków w sąsiedztwie Jeziora Solińskiego i pozwala na szybkie poznanie podczas wycieczki samochodowej lub rowerowej najcenniejszych - ocalałych po ostatniej wojnie - zabytków architektury drewnianej bądź murowanej. Nasz krótki opis zawiera jedynie ich wyszczególnienie (bez kapliczek przydrożnych), natomiast bliższe informacje zawarte są w t. I, z. 2 Katalogu zabytków sztuki w Polsce PAN z 1982 r. lub w przewodnikach regionalnych. Podczas tej wycieczki będziemy mogli podziwiać cenne pamiątki przeszłości po współżyjących z sobą zgodnie przez stulecia cywilizacjach wschodu i zachodu, tj. bizantyjskiej i łacińskiej. Wskutek deportacji dawnych mieszkańców tych ziem po 1945 r. z krajobrazu Bieszczadów zniknęło wiele bezcennych zabytków przeszłości. Zachęcamy do poznania tych ocalałych.

Lesko (murowany późnogotycki rzymsko-kat. kościół par. p.w. nawiedzenia NMP z ok. 1530 r. z późnobarokowym wnętrzem z poł. XVIII w., murowany zamek Kmitów z lat 1538-1555, kilkakrotnie remontowany i rozbudowywany, dawna synagoga z pocz. XVIII w)

Hoczew (murowany barokowy rzymsko-kat. kościół par. p.w. św. Anny z 2 ćw. XVIII w. konsekrowany w 1745 r., otoczony murem o kształcie ośmioboku z 4 kapliczkami, dzwonnicą od wschodu i bramą od zach. z późnobarokowym wyposażeniem wnętrza). Na rozdrożu dróg prywatny warsztat rzeźbiarski z galerią artysty Zdzisława Pękalskiego.

Średnia Wieś (jednonawowy drewniany kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP z 2 poł. XVI w. wykonany w konstrukcji zrębowej i wzmiankowany w 1607 r. z polichromią z I poł. XVIII w. z późnobarokowymi ołtarzami, obok resztki parku dworskiego)

Berezka (murowany rzymsko-kat. kościół fil. z I poł. XIX w. wzniesiony wówczas jako kaplica unicka, rozbudowany w 1970 r., ruina murowanej trójdzielnej cerkwi unickiej p.w. Przemienienia Pańskiego z 1868 r., odnawianej w 1920 r., resztki parku podworskiego)

Bereźnica Wyżna (drewniana dawna filialna cerkiew unicka p.w. św. Mikołaja Cudotwórcy fundacji Mikołaja Krajewskiego z 1839 r., obecnie rzymsko-kat. kościół fil. p.w. Matki Boskiej. We wnętrzu duża część ikonostasu z ikonami z XVII w., polichromią i cmentarzem obok cerkwi)

Myczków (murowany neogotycki jednonawowy kościół murowany z 1900 r. z dwu wieżową fasadą i murowana dwudzielna unicka cerkiew z 1900 r. z wieżą w fasadzie, obie budowle z fundacji Jana Nepomucena Zatorskiego, właściciela wsi.

Polańczyk (murowana cerkiew unicka p.w. św. Paraskiewy z 1907 r. użytkowana dziś jako rzymsko-kat. kościół par. p.w. Matki Boskiej Królowej Polski. Wyposażenie wnętrza przeniesione zostało z cerkwi w Łopience. W ołtarzu głównym znajduje się ikona Matki Bożej z Dzieciątkiem (kopia obrazu z Werchraty-Krechowa k. Żółkwi) z 1 poł. XVIII w. wzmiankowana w 1756 r. Dziś jest tutaj sanktuarium Matki Bożej. Obok murowana parawanowa dzwonnica z 1863 r.

Górzanka (drewniana trójdzielna unicka cerkiew p.w. św. Paraskiewy z 1838 r. konstrukcji zrębowej z fundacji Piotra Glajzera, dziedzica wsi położona w otoczeniu pomnikowych dębów. Wewnątrz ikonostas z większością ikon. Dziś rz.-kat. kościół parafialny.

Polana (drewniana dwudzielna unicka cerkiew p.w. św. Mikołaja Cudotwórcy z 1790 r. z polichromią z 1937 r., użytkowana od 1970 r. jako rzymsko-kat. kościół parafialny.)

Czarna (drewniana trójdzielna unicka cerkiew par. p.w. św. Dymitra Męczennika z 1834 r. z ikonostasem cofniętym na ścianę i zabytkowym wyposażeniem z XIX w., dziś rzymsko-kat. kościół par. p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego.)

Michniowiec (drewniana trójdzielna cerkiew unicka p.w. Narodzenia NMP z 1863 r. wzniesiona w konstrukcji zrębowej z nawą na rzucie ośmioboku z dzwonnicą z 1904 r.)

Żłobek (drewniana dwudzielna unicka cerkiew fil. p.w. Narodzenia NMP z 1830 r. wykonana w konstrukcji zrębowej i obita gontem, dziś rzymsko-kat. kościół fil.)

Rabe (drewniana unicka cerkiew p.w. z 1858 r.)

Hoszów (drewniana cerkiew grecko-kat. p.w. z lat 1900-1925 wzniesiona w tzw. narodowym stylu ukraińskim)

Bandrów (unikalna zabudowa wsi z drewnianymi domami konstrukcji zrębowej węgłowanymi na obłap lub jaskółczy ogon – rzadkość w Bieszczadach, drewniana cerkiew grecko-kat. p.w. św. Michała Archanioła z 1825 r. (przeniesiona w 1974 r. z Jasienia)

Jasień (murowany rzymsko-kat. kościół par. z 2 ćw. XVIII w. z dzwonnicą kościelną i z barokowym wystrojem wnętrza, a także cenną ikoną Matki Bożej z Rudek z I poł. XVI w. – dziś sanktuarium Matki Bożej.

Ustrzyki Dolne ( murowana dwudzielna grecko-kat. cerkiew par. p.w. Zaśnięcia NMP z 1847 r. z murowaną z kamienia dzwonnicą obok, neogotycki kościół murowany p.w. Matki Boskiej Królowej Polski z lat 1909-11 z ikoną Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 2 poł. XVII w., kirkut ze stellami nagrobnymi z napisami hebrajskimi i płaskorzeźbami z XIX-XX w.) -

Równia (najciekawsza na trasie drewniana trójdzielna dawna cerkiew grecko-kat. p.w. Matki Boskiej Opieki z 1700-1750 r. wzniesiona w konstrukcji zrębowej i nakryta wyjątkowo pięknymi kopułami podbitymi gontem.)

Ustjanowa (drewniana trójdzielna cerkiew grecko-kat. p.w. św. Paraskiewy z 1791 r. w konstrukcji zrębowej z dachami krytymi gontem, od 1971 r. kościół rzymsko-kat. p.w. NMP.

Łobozew (we wsi jednonawowy kościół drewniany konstrukcji zrębowej z poł. XIX w. p.w. Najświętszego Serca Jezusa, murowany dwór Leszczyńskich z końca XIX w. otoczony pozostałościami dawnego parku dworskiego.

Bóbrka (murowana cerkiew grecko-kat. z 1937 r., wykończona w latach 1970-73 jako rzymsko-kat. kościół par. p.w. Serca Jezusa, w pobliżu grecko-kat. kapliczka murowana z 1 poł. XIX wieku)

Orelec (drewniana cerkiew grecko-kat. p.w. Narodzenia św. Anny z ok. 1740 r. konstrukcji zrębowej użytkowana dziś jako fil. kościół rzymsko-kat. p.w. św. Józefa, w odl. 1 km pomnik przyrody „Kamień w Orelcu”

Uherce (murowany barokowy rzymsko-kat. kościół parafialny z 1757 r. z wolnostojącą dzwonnicą otoczony unikalnym murem obronnym z otworami strzelniczymi, obok dwór murowany z 1830 r. z resztkami drzew po dawnym parku podworskim).

Myczkowce (murowana grecko-kat. cerkiew fil. p.w. św. Jerzego z 1910-12 r., dziś rzymsko-kat. kościół par. p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej., obok ruiny spichlerza dworskiego z I poł. XIX w.

Zwierzyń ( murowana cerkiew fil. grecko-kat. p.w. Zmartwychwstania Chrystusa z 1750 – 1799 r.., dziś rzymsko-kat. kościół fil. p.w. św. Jana Chrzciciela, drewniany dom nr. 18 w konstrukcji zrębowej z poł. XIX w., cmentarz obok cerkwi z nagrobkiem malarza Antoniego Stroińskiego, właściciela wsi w poł. XIX w.) -

Glinne (na średniowiecznym kurhanie przy drodze do przysiółka Kostryń znajduje się oryginalna kapliczka słupowa z XVII-XVIII w., nieco dalej przy szosie pomnik przyrody „Kamień Leski”, o którym A. Fredro napisał „Bajendę, albo opowieść o Kamieniu nad Liskiem”)

Lesko (z Glinnego do miasta można przejechać rowerem przez źródełka za znakami zielonego szlaku pieszego górskiego prowadzącego z Krysowej (BPN) do Zagórza.

W otoczeniu bieszczadzkich jezior

Jezioro Solińskie i Jezioro Myczkowieckie są atrakcją turystyczną Bieszczadów. Te dwa sztuczne zbiorniki wodne utworzone na Sanie w 1960 i w 1968 r. ożywiają po zejściu śniegów bieszczadzką krainę. Przyciągają one wycieczki szkolne i licznych turystów na weekendy, a miłośników sportów wodnych lub wędkarstwa na dłuższy wypoczynek.

Jezioro Myczkowieckie o pow. 2 km2 i pojemności 11 mln m3 wody otoczone siecią szlaków spacerowych umożliwia już dziś odbywanie ciekawych spacerów po okolicy. Jego atrakcyjność podnoszą walory krajobrazowe i przyrodnicze najbliższej okolicy jak np. pomniki przyrody: „Skałki Myczkowieckie” i „Kamień w Orelcu”, projektowany rezerwat przyrody „Koziniec, wychodnie skalne na Berdzie, Grodzisko i cenne źródełko wody mineralnej u jego stóp, dwa baseny, wypożyczalnie sprzętu wodnego, domki noclegowe, hotele, stadnina koni Eden w Ośrodku „Caritas” w Myczkowcach oferującym przejażdżki bryczką po okolicy itp. Przegradzająca San tama wodna o dł. 460 m i wys. 17,5 m kryje pewną niespodziankę. Posiada podziemną 4,5 m sztolnię doprowadzającą wodę do położonej 300 m dalej pod Grodziskiem elektrowni. W tym miejscu położone 7 m niżej koryto Sanu tworzy malowniczy przełom, a naturalnie spadająca na turbiny Kaplana woda umożliwia im osiągnięcie 8,4 MW mocy.

Jezioro Solińskie zwane jest bieszczadzkim morzem. Zajmuje 22 km2 powierzchni, a długość linii brzegowej dochodzi do 150 km. Rozlewisko w odnodze Sanu osiąga 27 km i 16 km w odnodze rzeki Solinki. Spiętrzenie do 60 m głębokości daje potężną kubaturę wody 760 tys. m3, która jest wielkim rezerwuarem wody pitnej w 1 klasie czystości. Nic dziwnego, że tak czyste i malowniczo położone jezioro górskie przyciąga wielu wędkarzy i wielbicieli odpoczynku na wodzie.

Jeziora Solińskiego nie da się objechać samochodem. Można je za to opłynąć i tę formę turystycznego poznania szczególnie polecamy. Wciskające się licznymi fiordami w otaczające je malownicze wzgórza górskie jezioro dostarczy wielu emocji z okrywania piękna, które do tej pory uchodziło naszej uwadze. Kwitnące wczesną wiosną w lasach pozostałości dawnych sadów, samotne czereśnie i drzewa owocowe, soczysta zieleń lata i gorące pejzaże jesieni będą niespodzianka dla każdego odkrywcy.

Przejście piesze z plecakiem wokół jeziora jest jeszcze mało popularną formą wypoczynku z uwagi na brak wytyczonych szlaków spacerowych. Jednak nieliczni wielbiciele intymnego kontaktu z naturę wybierają coraz częściej tę formę turystycznego poznania nieznanych zakamarków bieszczadzkiej krainy. Taka wyprawa wokół Jeziora Solińskiego zajmuje 6 dni i pozwala na poznanie osobliwości jego otoczenia, samotnych dzielnych osadników, opuszczonych wsi, bogatej flory i fauny. Na szczególną uwagę zasługują miejsca widokowe okolic Horodka, Rajskiego, Chrewtu, Sokolego, Zatoki Teleśnickiej i Jawora.

Po takiej wędrówce w głuszy leśnej wejście na tamę solińską o dł. 664 i wys. 82 m może być szokującym nieco spotkaniem z cywilizacją. Zainteresowani chcą jeszcze poznać jej wnętrze z 4 turbinami Francisa, które po ostatniej modernizacji osiągają ponad 200 MW mocy.

Krótki pobyt nad bieszczadzkim morzem również umożliwia poznanie jego uroku podczas rejsu statkami spacerowymi z Soliny czy rejsu widokowego statkiem „Tramp” z Polańczyka. Zachęcamy do poznania tego malowniczego zakątka.

 

Nowe rezerwaty przyrody w Bieszczadach

Według opinii turystów odwiedzających Bieszczady największym magnesem przyciągającym ich w te strony są: przyroda górska (BPN, rezerwaty i pomniki przyrody, parki krajobrazowe), malownicze krajobrazy i dziedzictwo kulturowe regionu (zabytki przeszłości z perłami drewnianej architektury sakralnej, muzea, artyści regionalni, miejsca kultu religijnego, imprezy regionalne itp.). W dalszej kolejności wymieniają dopiero bieszczadzkie jeziora, szybowiska, wyciągi narciarskie itp.

Aby podnieść atrakcyjność walorów przyrodniczych Pogórza Bieszczadów i otoczenia bieszczadzkich jezior Wojewoda Podkarpacki z inicjatywy Nadleśnictwa w Lesku i Nadleśnictwa w Brzegach Dolnych utworzył w 2003 r. nad Jeziorem Myczkowieckim 3 nowe rezerwaty przyrody: Nad Jeziorem Myczkowieckim (164,17 ha), Przełom Sanu pod Grodziskiem (100,24 ha), Grąd w Średniej Wsi (58,19 ha) i w 2004 r. Koziniec (28,68 ha).

Warto w tym miejscu przypomnieć, iż w pobliżu znajdują się kolejne atrakcje przyrodnicze jak jedyny na Podkarpaciu faunistyczny rezerwat przyrody „Bobry w Uhercach”, pomniki przyrody nieożywionej: „Kamień Leski”, Skałki Myczkowieckie”, „Kamień w Orelcu”, „Wodospad na Olszance” w Uhercach, najbardziej na północ wysunięte i najniżej położone w Polsce stanowisko olszy zielonej na Michałowcu (464 m n.p.m.) w Orelcu, liczne drzewa pomnikowe w dawnych parkach podworskich i przy świątyniach w Uhercach, Orelcu, Zwierzyniu, Myczkowcach, Bóbrce, cudowne źródełko w malowniczym przełomie Sanu w Zwierzyniu itd.

Wraz z nowo utworzonymi rezerwatami - prawdziwymi muzeami przyrodniczymi w terenie - kryją wiele osobliwości, którymi będą mogły chlubić się społeczności tych okolic. Przyczynią się też niewątpliwie do większego napływu turystów w te okolice odciążając częściowo uczęszczane szlaki Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Aby udostępnić je do zwiedzania lokalne władze samorządowe we współpracy z nadleśnictwami będą musiały szybko utwardzić istniejące już szlaki spacerowe i piesze oraz utworzyć kolejne promenady spacerowe na ich obrzeżu nad Jeziorem Myczkowieckim. Jest to zadanie nowe, może i trudne, ale przyniesienie niewątpliwie duże korzyści mieszkańcom okolicznych miejscowości już w najbliższych latach.

Aby mówić turystom o osobliwościach przyrodniczych i kulturowych naszego regionu musimy je najpierw poznać sami. Jakie zatem rewelacje kryją nowo utworzone rezerwaty przyrody?

W rezerwacie krajobrazowym „Nad Jeziorem Myczkowieckim” (164,17 ha) obejmującym obszar wsi Bereźnica Niżna, Myczkowce i Solina celem ochrony jest zachowanie walorów krajobrazowych i przyrodniczych w masywie Berda wraz z oryginalnymi wychodniami skalnymi, porastającymi lasami, licznymi stanowiskami roślin chronionych i rzadkich w runie leśnym. Osobliwościami przyrodniczymi tego miejsca są drzewostany leśne z żyzną buczyną karpacką, jaworzyną górską i fragmentami grądu subkontynentalnego oraz rośliny chronione: wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, języcznik zwyczajny, lulecznica kraińska, tojad mołdawski, groszek wschodniokarpacki, obrazki alpejskie, czosnek niedźwiedzi itp.

Rezerwat krajobrazowy „Przełom Sanu pod Grodziskiem” (100,24 ha) położony na obszarze 3 wsi Zwierzyń, Bereźnica Niżna i Średnia Wieś i na terytoriach 3 gmin (Lesko, Solina, Olszanica) obejmuje swym zasięgiem malowniczy przełom Sanu pod Grodziskiem w Zwierzyniu wraz z doliną tej rzeki oraz wzgórzem Grodzisko z porastającymi je lasami z licznymi gatunkami roślin chronionych i rzadkich w runie, w tym część wód płynących Sanu.

Ochronie podlegają tutaj siedliska leśne lasu mieszanego z grądem subkontynentalnym, żyzną buczyną karpacką, jaworzyną karpacką i jednym z niezwykle cennych stanowisk języcznika zwyczajnego. Jest to niezwykle malownicze miejsce w pobliżu którego znajduje się coraz bardziej popularne źródełko wody mineralnej w Zwierzyniu.

Rezerwat leśny „Grąd w Średniej wsi” (58,19 ha) zajmuje obszar jednej miejscowości – Średniej Wsi” za rzeką San i obejmuje fragment subkontynentalnego grądu Tilio-Carpinetum o wysokim stopniu naturalności w piętrze pogórza. Ochroną objęto w nim dwa cenne wiekowo oddziały leśne (107 i 108) z siedliskiem żyznego lasu lipowo-grabowego z domieszką dębu, wiązu i brzozy w wieku ponad 100 lat oraz sosny w wieku ok. 130 lat.

Najnowszy rezerwat krajobrazowo-leśny „Koziniec” (28,68 ha”) powstał w 2004 r. w Myczkowcach na płd. stoku Kozińca (521 m) nad Jeziorem Myczkowieckim w gm. Solina. Ochroną objęto walory przyrodnicze i krajobrazowe tego miejsca ze stromym zalesionym zboczem Kozińca o dużym nachyleniu stoków przechodzących miejscami w urwiska skalne z licznymi wychodniami i odsłonięciami skalnymi piaskowców i łupków warstw krośnieńskich porośniętymi grądem z fragmentami jaworzyny, rzadkimi gatunkami roślin i płatami zbiorowisk kserotermicznych. Ochronie podlegają zespoły roślinne: grąd subkontynentalny, ciepłolubna buczyna, 25 faksonów roślin objętych ochroną gatunkową, liczna grupa gatunków górskich i rzadkich m.in. lepnica gajowa, znana głównie ze stanowisk w Pieninach o populacji liczącej ok. 150 osobników.

Obszar rezerwatu zajmuje oddział leśny nr 210 g obrębu Stefkowa tj. cały południowy stok Kozińca od szosy po grzbiet zbocza od Ośrodka Wypoczynkowego „Bieszczady” po linię wysokiego napięcia nad ośrodkiem CPN w Bóbrce i okolicami kamieniołomu z punktem widokowym na BPN, połoniny i bieszczadzkie jeziora.

Warto pamiętać, iż rezerwaty przyrody od dawna przyciągały uwagę uczonych, turystów i miłośników przyrody. Przeciętny turysta zazwyczaj ich nie odwiedza i nie zna. „Rezerwaty przyrody” obejmują tylko te obszary zachowane w stanie naturalnym, które mogą być wzorcowymi modelami środowiska naturalnego. Są to niejako „muzea przyrodnicze w naturze”, gdzie nie wolno nam niczego zniszczyć, ani też zachowywać się głośno. Naszym zadaniem jest wielka troska o nie. Na zwiedzanie rezerwatu trzeba uzyskać zezwolenie służb leśnych lub ochrony środowiska. Utworzenie 5 rezerwatów przyrody w otoczeniu Jeziora Myczkowieckiego wraz z innymi atrakcjami przyrodniczymi i krajobrazowymi w najbliższej okolicy stwarza szansę na stworzenie nowej i niezwykle atrakcyjnej propozycji pobytu w Bieszczadach i w otoczeniu bieszczadzkich jezior w okresie od wczesnej wiosny do jesieni.

Tekst: Stanisław Orłowski – Stowarzyszenie Przewodników Turystycznych „Karpaty”

Fotografie: www.wikipedia.pl 

 

 


margin-bottom: 0cm;

Artykuły promowane

Czy nadal zdarza Ci się uronić łezkę, oglądając Śniadanie u Tiffany’ego z...
Nowoczesna toaleta to coś o czym marzy dzisiaj chyba praktycznie każda Pani domu....
Kręte uliczki francuskich miasteczek wprowadzają każdego turystę w niepowtarzalny...
Za nami coroczny piknik rodzinny organizowany przez spółkę ADR Polska, będącej...
W PGNiG poszukiwana jest osoba na stanowisko pracownika ds. przetargów. Dokumenty...
Błyskawicznie, bezpłatnie i z zyskiem? Oto idealna sprzedaż. Co zrobić aby każda...

Kalendarium

/ Październik 2017
PN WT ŚR CZW PT SOB ND
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          

Copyright © 2013 iSanok. Wszelkie prawa zastrzeżone.
realizacja i CMS: omnia.pl